نشان ارادت مردم رفسنجان به امام حسین (ع) جهت ترفیع گنبد بهشت
تعداد 483 خشت طلا به ارزش 10,384,500,000 ریال
اطلاعات بیشتر و مشارکت
مشارکت در ساخت صحن و شبستان حضرت زهرا (س)
در جوار بارگاه ملکوتی امام علی (ع)
اطلاعات بیشتر و مشارکت

اعجاز تشریعی قرآن (۱) ارسال به واتس آپ ارسال به تلگرام

قرآن کریم معجزه بزرگ پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) است که اعجاز آن در ابعاد گسترده ای نمود دارد.
یکی از این ابعاد، حوزه تشریعات است، به این معنا که احکام شرعی قرآن دارای ویژگی هایی می باشد که هیچ بشری قادر به عرضه هم آوردی برای آن نیست.
قوانین قرآن با عقل و فطرت سازگار بوده و به تمام جنبه های انسان توجه دارد و در عین حال از هرگونه تناقضی مبرا است.
این مجموعه منسجم، توسط شخصیتی درس ناخوانده و بدون پیش زمینه های لازم عرضه شده است.
همین ویژگی ها زمینه ساز اعجاز تشریعی قرآن شده است که در برخی آیات مثل آیه قصاص، رضاع ( شیردادن دو سال به کودک) و قوانین مربوط به اموال یتیمان جلوه نموده است.
قرآن معجزه جاودان پیامبر عظیم الشأن اسلام حضرت محمد مصطفی(صلی الله علیه و آله و سلم) است که همواره در طول تاریخ مورد مأمن و پناه معرفتی و معنوی مسلمانان بوده است.
قرآن برخلاف سایر معجزات، محدود به زمان و مکان خاصی نبوده و نیست. قرآن آیت و نشانه ای همیشگی برای اثبات حقانیت اسلام و رسالت پیامبر است.
بنابراین همیشه می توان وجهی از وجوه اعجاز قرآن را به دست آورد و به دنیا عرضه نمود. بسیاری از وجوه اعجاز قرآن از قبیل اعجاز علمی و تشریعی پس از گذشت قرن ها از نزول قرآن هویدا می گردد
و این خود شاهدی بر جاودانگی قرآن است که در هر زمان می توان نکات جدیدی را که مسبوق به سابقه نبوده از آن به دست آورد.
این نوشتار در راستای تشریح ابعاد اعجاز تشریعی قرآن سامان یافته است که در بخش های ذیل عرضه می گردد.
اول: مفهوم شناسی
الف) اعجاز
اعجاز از ماده عجز در اصل به معنی تاخّر است لکن بعدها به ناتوانی(در مقابل قدرت) اطلاق شد. (راغب، مفردات)
اعجاز از باب افعال به معنی ناتوان کردن می باشد. راغب در مفردات می نویسد: «اعجزت فلانا ای جعلته عاجزا»، یعنی او راناتوان کردم.
برخی از صاحب نظران علوم قرآنی در تعریف اصطلاحی معجزه آورده اند:
«المعجزه امر خارق للعاده مقرون بالتحدی، سالم عن المعارضه؛ معجزه امر خارق العاده ای است همراه با تحدی که معارضی ندارد.» (سیوطی، الاتقان، ۴/۳) و آیه الله معرفت(ره) پس از ذکر این تعریف، افزوده است:
«خداوند این امر خارق العاده را به دست انبیاء به وجود آورده است تا دلیلی بر صدق نبوت آن ها باشد». (معرفت، التمهید، ۴/ ۲۳)
ب) تشریع
شریعت از ماده شرع در اصل به معنای دستیابی به آب است : «شرع الوارد الماء اذا تناوله بفیه»، هنگامی می گویند: «شرع الوارد الماء» که او آب را به دهانش برساند (فراهیدی، العین، ذیل واژه شرع).
شریعت اسم مصدر به معنای راه هموار و آشکار است که در روش و طریقه الهی استعاره شده است (فرهنگ قرآن، ۱۷/ ۲۶۰)
و به عبارت دیگر دستوراتی است که خدا آن را تأسیس می نماید (ابن منظور، لسان العرب).
شریعت در قرآن، معنایی خاص تر از دین دارد که عبارت است از طریقه ای خاص برای امتی از امت ها یا پیامبری از پیامبران، برخلاف دین که بر مطلق سنت و طریقه الهی اطلاق می گردد. (طباطبایی، المیزان، ۵/ ۳۵۰)
در تناسب معنای لغوی و اصطلاحی شریعت می توان گفت:
همان گونه که دستیابی به آب، باعث تداوم حیات جسمانی انسان است، دسترسی به دستورات الهی نیز باعث تداوم حیات روحانی و ارتقای حیات جسمانی وی می گردد.
تشریع از باب تفعیل به معنای تحول و صیرورت است، مانند:
«ولّیته : او را سرپرست گرداندم» (صادق بن محمد، البیضانی، العین، نزهه الطرف/۲۳) و «تشریع شیء»، یعنی چیزی را در قالب قانون درآوردن.
به عبارت دیگر «تشریع»، یعنی قانون گذاری و وقتی یاء نسبت به آن اضافه شود، به معنای مرتبط با قانون گذاری بودن است.
همان گونه که امروزه به قوه قانون گذاری، «السلطه التشریعیه» اطلاق می گردد (فرهنگ ابجدی).
خلاصه این که اعجاز تشریعی قرآن به معنای اعجاز مرتبط با قانون گذاری ها در قرآن می باشد.
دوم: ابعاد اعجاز قرآن
دانشمندان ابعاد متعددی از اعجاز قرآن را بر شمرده اند، از جمله اعجاز بیانی؛ اعجاز تشریعی؛ اعجاز عددی؛
اعجاز علمی، اعجاز غیبی؛ اعجاز هدایتی و معارفی، اعجاز از حیث نظم آهنگ و اعجاز از حیث عدم اختلاف می باشد.
ابعاد اعجاز قرآن منحصر در این موارد نبوده و ممکن است با تحقیق و کاوش بیشتر، ابعاد جدید تری از وجوه اعجاز قرآن روشن گردد.
آیه الله خویی(ره) پس از شمارش ابعاد مختلف می گوید:
گواهی امیر مؤمنان(علیه السلام) بر اعجاز قرآن در شرایطی که خود دارای کلامی معجزه آسا بوده و عرب و عجم را وادار به تحسین نموده است، شاهدی بر و حیانی بودن قرآن است. (خویی، سید ابوالقاسم، البیان/ ۹۱)
با دقت در کلمات دانشمندان اسلامی در می یابیم ابعاد مختلف اعجاز قرآن، تنها نمودی از اعجاز قرآن کریم هستند. به عبارت دیگر، این ابعاد مانند ید بیضا و عصای حضرت موسی(ع) نیستند
تا هرکدام معجزه ای مستقل به شمار آیند، بلکه در مجموع، تفصیلی از یک معجزه بزرگ، یعنی قرآن، هستند،
از این رو اختلاف علما در شمارش ابعاد[۱] و یا عدم پذیرش برخی ابعاد،[۲] خللی به معجزه بودن قرآن کریم وارد نمی آورد،
زیرا همگی بر بی مانند بودن قرآن اتفاق نظر دارند و اختلاف در ابعاد بی مانندی قرآن، در حقیقت به چگونگی تبیین زوایای آن معجزه عظیم بر می گردد.
اعجاز تشریعی
هرچند اعجاز تشریعی قرآن به معنای اثبات ناتوانی مردم از آوردن قوانینی مشابه قوانین قرآن است لکن مقصود ذاتی نیست
بلکه هدف اصلی، اثبات اعجاز قرآن است که نتیجه آن اثبات صدق پیامبری رسول گرامی اسلام(ص) می باشد. (ر.ک: زرقانی، محمد بن عبدالعظیم، مناهل العرفان/ ۳۳۱)
نظریه اعجاز تشریعی، ریشه تاریخی دارد و دانشمندانی چون باقلانی(م. ۴۰۳ ق.) اشاراتی به آن داشته اند (ر.ک: باقلانی، محمد بن طیب، اعجاز القرآن/ ۴۷)
ولی این بعد از اعجاز بیشتر در دوران معاصر مورد توجه واقع شده است. تاکید بر این بعد را برای نخستین بار در نوشته های علامه بلاغی (م. ۱۳۵۲ ق.) می توان یافت. (ر.ک: بلاغی نجفی، محمد جواد، آلاء الرحمن،۱/۱۳ـ ۱۴)
اعجاز تشریعی پس از وی، در آثار علامه طباطبایی و آیت الله خویی از شاگردان علامه بلاغی انعکاس یافت (ر.ک: طباطبایی، محمدحسین، المیزان، ۱/۶۰ و خویی، سید ابوالقاسم، البیان/ ۷۲ـ۷۹)
و پس از این دو نیز در آثار اندیشمندانی دیگر از جمله تالیفات علامه معرفت به طور مبسوط تری بررسی شده است.
(ر.ک: معرفت، محمد هادی، التمهید، ۶/ ۲۱۱ـ۳۳۰ و علوم قرآنی/ ۳۵۷ـ۳۶۸)
هم زمان با علامه بلاغی، رشید رضا(م. ۱۳۵۴ ق)، در تفسیر المنار، یکی از وجوه اعجاز قرآن را اعجاز در علوم دینی و تشریع معرفی کرده است (ر.ک: المنار، ۱/ ۱۷۱) و پس از وی زرقانی در معرفی چهارمین وجه اعجاز قرآن در بحث «وفاؤه بحاجات البشر» به زمینه های متنوع
و مختلفی از تشریعیات قرآن کریم اشاره کرده و برای اثبات آن به مقایسه میان احکام فردی و اجتماعی قرآن با قوانین مدوّن در کشورهای غربی پرداخته است. (زرقانی، مناهل العرفان/ ۳۴۱) اعجاز تشریعی در سال های بعد بیشتر مورد توجه قرار گرفته است
به گونه ای که کتاب های مستقلی در این زمینه به رشته تحریر در آمده است که به عنوان نمونه می توان به «القرآن و اعجازه التشریعی» نوشته اسماعیل ابراهیم اشاره کرد.
ویژگی های تشریعات قرآن
از جمله مهم ترین ویژگی های قوانین قرآن عبارتند از:
۱) نبود تناقض میان قوانین قرآن؛
۲) سازگاری قوانین قرآن با عقل؛
۳) سازگاری قوانین آن با فطرت؛
۴) توافق قوانین قرآن با علم؛
۵) جامعیت قوانین قرآن به گونه ای که همه ابعاد زندگی انسان را در برگرفته و در هر زمان و مکانی پاسخ گوی نیازهای بشر هست؛
۶) عرضه و نهادینه شدن قوانین آن در مدت بسیار کوتاه، یعنی بیست و سه سال؛
۷) عرضه آن از زبان شخصی درس ناخوانده؛
۸) عرضه آن در فضایی که زمینه و شرایط لازم برای تدوین چنین قوانینی فراهم نبود.
نظریه اعجاز تشریعی مبتنی بر جمع میان این ویژگی ها است. می توان نظریه اعجاز تشریعی را در قالب قضیه ای منطقی به این شکل بیان نمود:
کبرا: جمع میان ویژگی های مذکور امری خارق العاده است.
صغرا: تشریعات قرآنی میان ویژگی های مذکور جمع کرده است.
نتیجه: تشریعات قرآنی امری خارق العاده هستند.
توضیح این که محتوای تشریعات قرآنی به واسطه عدم تناقض، توافق با عقل، فطرت و علم و جامعیت، در سطح و افقی بسیار بالا قرار گرفته است.
نیز به واسطه کوتاه بودن زمان عرضه، درس ناخوانده بودن آورنده آن و فقدان زمینه های لازم، در نامساعد ترین شرایط عرضه شده است.
جمع میان این ویژگی ها امری خارق العاده به شمار می آید، پس کتابی که چنین تشریعاتی را در خود داشته باشد، کتابی خارق العاده خواهد بود و با توجه به مقرون بودن با ادعای نبوت و تحدی، تعریف اعجاز بر آن صدق می نماید.
حد وسط در نظریه اعجاز تشریعی جمع میان ویژگی ها ست نه وجود برخی ویژگی ها،
بنا براین، وجود برخی قوانین که مشابه قوانین قرآن باشند، خللی به اعجاز تشریعی قرآن وارد نمی آورد، زیرا هیچ یک از این قوانین، میان همه ویژگی های مذکور به طور کامل جمع نکرده است.
منبع:انجمن علمی قرآن

پی نوشت:
[۱] به عنوان مثال، سیوطی در معترک الاقران ۳۵ بعد را بر می شمرد و رشید رضا تنها ۷ بُعد را. (ر.ک: دائره المعارف قرآن کریم، ج ۳، اعجاز قرآن).
[۲] به عنوان مثال برخی علما اعجاز عددی را پذیرفته و برخی آن را رد می کنند. (ر.ک: دائره المعارف قرآن کریم، ج ۳، اعجاز عددی)
[۳] مطالب علمی مذکور در بخش فعلی، از مجموعه مقالات دکتر عبد الدائم الکحیل، کارشناس حقوقی وزارت دادگستری سوریه اقتباس شده است. ر.ک: www.kaheel7.com
[۴] Leslie Burby, 101 reasons to breastfeed your child, www.promom.org, 2005.
[۵] Jernstorm, H et al “Breast-feeding and the risk of breast cancer in BRCA1 and BRCA2 mutation carriers.” J Natl Cancer Inst. 2004;96:1094-1098.
[۶] Complementary feeding, Report of the global consultation, Geneva, 10-13 December 2001.

یک نظر بدید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*